W tym roku na Wielkanoc przygotowałam chrzan tarty, po raz pierwszy samodzielnie. Od bardzo dawna jestem bowiem rozczarowana zawartością dostępnych w handlu słoików z chrzanem. Doszłam do wniosku, że zrobienie chrzanu w domu nie może być trudne, jeśli pominąć łzy wylane podczas jego tarcia. A że zamiast tarki można użyć blendera, Speedcooka albo Termomixu, to powinno jeszcze ułatwić całą robotę. I tylko trzeba bardzo uważać przy otwieraniu urządzenia, bo uderzenie zapachu w nozdrza naprawdę może powalić niedźwiedzia! Ja starałam się nie zaciągać, a mimo to olejki eteryczne chrzanu przeczyściły mi nos, zatoki, gardło i nawet uszy, a łzy pociekły same, poza kontrolą mojej silnej woli 😀 Ale było warto, domowy chrzan tarty jest aromatyczny i mocny w smaku, czyli taki, jak lubię.

Chrzan - bardzo zdrowy korzeń

Wiele osób traktuje chrzan po prostu jak jedną z wielu przypraw, a niektórzy nie lubią go wcale. Warto go jednak docenić i polubić, ponieważ jest bardzo zdrowy! Ma w sobie nie tylko smak i ostrość, która doskonale pasuje do wielkanocnych wędlin, jaj, zup i sałatek, ułatwiając przy okazji trawienie ciężkich dań. A wszystko dlatego, że chrzan pobudza wydzielanie soków trawiennych, przez co ułatwia przyswajanie pokarmów i poprawia przemianę materii. Zawiera także substancje antybakteryjne, takie jak fitoncydy, lizozym i fenyloetyl, dzięki czemu działa na organizm niemal równie silnie, jak syntetyczne antybiotyki. Tę jego super-moc wykorzystujemy, przygotowując słynny oxymel (o którym więcej dowiesz się tutaj). Z dawien dawna w medycynie ludowej chrzan stosuje się zarówno na kaszel, katar, chore zatoki, rozmaite dolegliwości trawienne, jak i na bóle głowy, kręgosłupa i reumatyczne (tutaj w formie okładów). A nawet do wybielania piegów!

Chrzan w najnowszych badaniach

Ze współczesnych badań wynika tymczasem, że chrzan powinniśmy docenić przede wszystkim ze względu na jego działanie antynowotworowe. W tym względzie kluczowym składnikiem chrzanu są glukozynolany. Produktami ich rozkładu są izotiocyjaniany (czyli substancje odpowiedzialne za charakterystyczny, ostry smak chrzanu), a konkretnie izotiocyjanian fenoetylu i izotiocyjanian allilu. To w nich kryją się wielkie prozdrowotne właściwości chrzanu, gdyż to właśnie one zmniejszają prawdopodobieństwo rozwoju choroby nowotworowej. Do tej samej rodziny warzyw należą również inne kapustne (brokuł, kalafior, kapusta, brukselka, rzepa, rzodkiewka czy brukiew), warto więc korzystać z ich dobrodziejstw i często jadać. A wszystko po to, aby pożywienie stało się lekarstwem, w myśl zaleceń Hipokratesa.

Warto wiedzieć, że zawartość glukozynolanów zależy od odmiany i typu chrzanu. Jak wynika z badań, im cieńszy korzeń, tym większa zawartość substancji antynowotworowych. Poza tym wykazano, że składowanie chrzanu tartego przez okres dwóch miesięcy w temperaturze 10 i 20 st. C wpłynęło na zmniejszenie się zawartości izotiocyjanianów nawet o około 50 procent w porównaniu z chrzanem przechowywanym w dużo niższej temperaturze (około 2 st. C), a także z chrzanem świeżym. Dlatego zamiast sięgać po chrzan tarty w słoiczkach, który dostępny jest w sklepie, lepiej samemu utrzeć świeży korzeń chrzanu. Bardzo ostrożnie powinny spożywać chrzan osoby, które cierpią z powodu wrzodów żołądka, zgagi, schorzeń wątroby albo niewydolności nerek. Być może w ogóle będą musiały go unikać, dlatego trzeba obserwować swój organizm. Chrzan tarty spożyty w bardzo dużych ilościach może doprowadzić do podrażnienia nerek, błony śluzowej  żołądka i jelit. Więc pamiętaj, wszystko należy jeść z umiarem!

Domowy chrzan tarty - skład

• 150 g świeżych korzeni chrzanu (waga po wyszorowaniu i obraniu ze skórki)
• 2 łyżki soku z cytryny albo octu jabłkowego
• niepełna łyżka cukru (ksylitolu, erytrolu)
• około pół łyżeczki soli (do smaku)
• około 100-150 ml wody (do uzyskania właściwej konsystencji)

Przygotowanie

1. Oczyszczone korzenie chrzanu pokrój na mniejsze kawałki i włóż do naczynia miksującego wraz z sokiem z cytryny (lub octem). Ten kwaśny dodatek jest niezbędny, aby utarty chrzan nie stracił białego/kremowego koloru, ponieważ pod wpływem tlenu szybko ciemnieje i staje się szary. A cytryna zatrzymuje tę reakcję, podobnie jak ocet.
2. Włącz urządzenie miksujące i staraj się jak najbardziej rozdrobnić korzeń chrzanu. Najpierw powstaną dość suche wiórki, więc dla uzyskania odpowiedniej konsystencji trzeba dodać trochę wody. Jeśli korzeń był nieco zwiędnięty, będzie trzeba dodać więcej wody, a jeśli świeżo wykopany i soczysty - może wystarczyć nawet kilka łyżek. Mój chrzan (kupiony w sklepie) był taki sobie, przez co musiałam dodać prawie tyle płynu, ile ważył korzeń. Ale dodawałam wodę stopniowo, po kilka łyżek, aż do chwili, gdy urządzenie dało radę zmiksować wszystko na prawie gładki sos. Dodałam w sumie około 130 ml wody, a konsystencja gotowego chrzanu jest idealna. I tu jeszcze jedna ważna uwaga - ja dodawałam zimną wodę z filtra, co pozwoliło zachować bardzo ostry smak chrzanu. Jeśli jednak wolisz odrobinę łagodniejszy smak, choć wciąż ostry, wystarczy do miksowanego korzenia dolać po trochu wrzątek zamiast zimnej wody.
3. Na koniec dodaj pozostałe przyprawy do smaku, orientacyjne ilości podałam na początku. Próbuj ostrożnie, bo świeży chrzan tarty jest naprawdę bardzo ostry. Mnie podczas kosztowania włosy stawały dęba!

Gdy domowy chrzan tarty jest gotowy

Można oczywiście utrzeć korzeń chrzanu na drobnych oczkach tarki do jarzyn, ale przy tym trzeba pootwierać w domu wszystkie okna. A i tak z oczu pociekną łzy, bo to nieuniknione. Po co się jednak męczyć, skoro dziś każdy ma w domu jakieś urządzenie elektryczne, które zmiksuje niemal wszystko?

Gotowy chrzan tarty włóż do wyparzonego słoiczka, zakręć i schowaj do lodówki. W zimnym miejscu można go przechowywać przez co najmniej dwa miesiące. Z czasem jednak traci stopniowo swoją moc, więc nie warto przechowywać go zbyt długo. Dawniej renomowani producenci chrzanu sprzedawali go z sześciotygodniowym terminem przydatności do spożycia. I to nie dlatego, że później się psuł. Nie, chrzan jest bardzo trwały i sam służy do konserwowania żywności. Ale po prostu po sześciu tygodniach nie był już tak mocny i efektywny w działaniu, jak na początku.

Domowy chrzan tarty może posłużyć jako baza do przygotowania innych zimnych sosów, a kilka przykładów postaram się wkrótce opisać. Można go też użyć do przyprawiania surówek, sałatek i zup. Można nim posmarować plaster wędzonego sera na kanapce. Albo można podać tak po prostu do golonki lub białej kiełbasy. Smacznego!

Poniżej znajdziesz przepis na wspaniałą domową ćwikłę oraz kilka innych zastosowań chrzanu.

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/cwikla-z-chrzanem-tradycyjny-przepis/

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/wielkanocna-salatka-jajeczna/

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/pasztet-grochowy-z-chrzanowa-galaretka/

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/zupa-chrzanowa-wielkanoc-2023/

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/mieszana-kiszonka-z-chrzanem/

https://www.hajduczeknaturalnie.pl/wzmacniamy-odpornosc-przed-zima-oxymel/

Źródło.