Jarzębina, czyli jarząb pospolity (Sorbus aucuaria L.) to krzew lub niewielkie drzewo, które znają dosłownie wszyscy, nawet małe dzieci. Chyba każdy robił w dzieciństwie korale z jarzębiny, czyli piękne, czerwone owoce nawlekał na nitkę. A potem wręczało się ten naszyjnik mamie lub ukochanej babci, a one cieszyły się z prezentu. Bo jarzębina jest piękna, jej dojrzałe owoce z daleka przyciągają wzrok i radują swoim płomiennym blaskiem. Każdy ją lubi. Obok jarzębiny nikt nie przejdzie obojętnie. Jedni wspomną słodkie dzieciństwo i ucieszą się pięknym widokiem, a inni postarają się zebrać jej owoce, aby maksymalnie wykorzystać walory korzystne dla naszego zdrowia. Bo warto wiedzieć, że jarzębina nie jest wyłącznie pięknym cackiem, klejnotem w jesiennym krajobrazie. To o wiele więcej! Jarząb pospolity stanowi wspaniałe źródło witamin, mikroelementów i rozmaitych substancji odżywczych.
Skrót wiadomości o właściwościach zdrowotnych owoców jarzębiny
To jest rzeczywiście skrót, bo opisuję tylko najważniejsze (moim zdaniem) zalety owoców jarzębiny. Kto jest ciekaw szczegółów i większej ilości drobiazgowych informacji, tego zapraszam do poczytania źródeł. Jak zawsze podaję je na końcu wpisu.
- Owoc jarzębiny zawiera tyle samo pektyn, co owoc jabłoni dzikiej. W pestkach owoców zawarta jest witamina B17 (amigdalina). Rozgniecione pestki stanowią dobre jej źródło, co w niektórych terapiach może być skutecznie wykorzystane.*
- Zawartość witamin w owocach jarzębiny pospolitej: Witamina A 13 000 j.m., witamina K 400 ug%, witamina P 400 mg%. Owoce jarzębiny stanowią źródło bioflawonoidów, czyli witaminy P (nie mylić z PP), które uszczelniają i wzmacniają śródbłonki naczyń krwionośnych i wzmagają oraz przedłużają aktywność witaminy C.*
- W medycynie ludowej owoce jarzębiny są wykorzystywane w leczeniu kamicy nerkowej, cukrzycy, reumatyzmu, zaburzeń metabolicznych i artretyzmu. Zwiększa wydalanie kwasu moczowego. Działa odtruwająco. Zapobiega hipowitaminozie C. Pobudza przemianę materii.*

- Owoce działają moczopędnie, przeciwszkorbutowo, odżywczo, odkażająco, lekko przeczyszczająco, przeciwcukrzycowo, żółciopędnie, wzmacniająco, odtruwająco; zwiększają krzepliwość krwi, regulują metabolizm.**
- Odwar z owoców jarzębiny hamuje rozwój bakterii i grzybów w jelitach i na skórze (duże dawki, ok. 400 ml doustnie). Rozluźnia kał, a w dużych dawkach działa przeczyszczająco. Wzmaga diurezę i wydalanie metabolitów azotowych. Należy do środków czyszczących krew. Wzmaga wydzielanie żółci.*
- Owoc jarzębiny w mieszankach – warto podawać w przebiegu infekcji układu moczowego i przy obrzękach.*
- Odwar może być przyjmowany w okresie zimowym jako źródło łatwo przyswajalnych soli mineralnych i witamin. Korzystnie działa w reumatyzmie, dnie moczanowej, przy kamicy moczowej, chorobach skórnych, otyłości, cukrzycy i miażdżycy.*
Czy można jeść owoce jarzębiny?
Odpowiadając na to pytanie jak najogólniej - tak, można jeść owoce jarzębiny. Roślina należy do rodziny różowatych, podobnie jak wiele innych roślin jadalnych takich jak róża, głóg, jeżyna, grusza, jabłoń, poziomka czy śliwa. Warto jednak wiedzieć, że spożywanie owoców jarzębiny na surowo, bez wcześniejszej obróbki, bywa niebezpieczne. Wprawdzie surowa jarzębina nie jest trująca, więc po zjedzeniu kilku kulek nikt nie umrze, ale zawiera substancje, które mogą wywołać objawy zatrucia (ból głowy, biegunka, wymioty). Więc zachowaj ostrożność i najpierw poczytaj rozmaite źródła, zanim podejmiesz własną decyzję - spróbować surowej jarzębiny czy lepiej nie? Ja jestem ciekawska i oczywiście spróbowałam, ale nikomu tego nie polecam, bo każdy organizm jest inny. Mój jest dzielny i znosi rozmaite eksperymenty, ale tylko ja sama mogę podjąć ryzyko i ponieść ewentualne konsekwencje. Ty lepiej nie jedz surowych owoców jarzębiny.
Ale dlaczego? Otóż Komisja Europejska w monografii nr 122 z 6 VII 1988 r. zwróciła uwagę na kwas parasorbowy (obecny w owocach), który działa drażniąco na błony śluzowe i skórę. Kwas ten jest związkiem bardzo labilnym (niestabilnym), ulega rozkładowi podczas mrożenia, suszenia, parzenia i gotowania owoców i nie stanowi w rzeczywistości żadnego zagrożenia*. Dlatego bezpieczne są wszelkie przetwory i susz z owoców jarzębiny. Na surowo lepiej nie jeść 🙂
Jarzębina - korzyści dla skóry
- Napar i odwar z owoców korzystnie działa na skórę. Można je użyć do pielęgnowania skóry suchej, szybko wysychającej, zmęczonej i z plamami. Sorbitol zawarty w owocach podniesie wilgotność skóry. Witaminy, cukry, aminokwasy, sole mineralne odżywią komórki skóry. Flawonoidy, kwasy działają antyseptycznie i zakwaszająco oraz przeciwzapalnie. Generalnie pielęgnowanie skóry odwarem i naparem z owoców podnosi jej nawodnienie, elastyczność i sprężystość. Polecam nie tylko przemywanie, ale również okłady. Jarząb wybiela skórę, zmniejsza “worki i cienie pod oczami”.*

- Zawarte w jarzębinie pektyny działają wygładzająco i sprawiają, że nasza skóra staje się miękka. W wyższej temperaturze mają skłonność do zmiany w galaretkę, dlatego są stosowane w kosmetyce do produkcji kremów dla osób źle znoszących tłuszcze.***
- Karotenoidy obecne w jarzębinie stosuje się jako działanie ochronne przed promieniami UVA oraz jako działanie przeciwstarzeniowe. Pamiętaj o tym, że karotenoidy rozpuszczają się w tłuszczach, więc aby uzyskać karotenoidy z jarzębiny, należałoby zrobić z nich macerat olejowy na dobrym oleju – do wykorzystania w kosmetyce.***
- Jarzębina (owoc) z uwagi na zawartość garbników, flawonoidów, witamin, karotenów, antocyjanów, bioflawonoidów – świetnie sprawdzi się zarówno dla cer problematycznych z wypryskami, ze świądem, jak i dla cer naczynkowych i dojrzałych.****
Przetwarzanie jarzębiny - porady praktyczne
Już wcześniej wspomniałam, że obecny w surowych owocach jarzębiny kwas parasorbowy może działać drażniąco na błony śluzowe i skórę. Jednak kwas ten jest związkiem niestabilnym i ulega rozkładowi podczas mrożenia, suszenia, parzenia i gotowania owoców. Dlatego owoce zbiera się, gdy są dojrzałe (zazwyczaj od połowy września do końca listopada) i suszy w otwartym piekarniku ogrzanym do temp. 80 °C. Zamiennie użyj suszarki do grzybów i owoców i wysusz jarzębinę powoli w niższej temperaturze.
Owoce można również sparzyć, a jeszcze lepiej - zblanszować (czyli wrzucić do wrzątku, zagotować przez minutę, wodę wylać, a gorącą odcedzoną jarzębinę zanurzyć na chwilę w lodowatej wodzie). Ta metoda jest szczególnie przydatna podczas przygotowywania nalewek. Blanszowanie sprawia, że alkohol lepiej penetruje wnętrza owoców, przez co wydobywa z nich więcej wartości, dlatego warto zastosować blanszowanie przed nastawieniem dowolnego wyciągu alkoholowego z owoców jarzębiny. Czy to będzie nalewka zdrowotna, czy dla odmiany - rozrywkowa. Dodatkowo - jeśli zrobisz nalewkę z jarzębiny bez dodatku cukru lub miodu, to będzie można użyć ją jako składnik kosmetyku. A nalewkę zawsze można dosłodzić na krótko przed spożyciem.
Skubanie owoców wymaga cierpliwości
Po zebraniu owoców jarzębiny znajduję sobie wygodne miejsce, włączam jakiś ciekawy serial albo audiobook i przystępuję do pracy. Trzeba oddzielić owoce od szypułek, odrzucając wszystkie nadpsute czy wątpliwej jakości jagody. Czasem skubanie zajmuje mi kilka kolejnych wieczorów, ale warto poświęcić czas i się postarać, bo przecież jarzębina jest bardzo zdrowa i w dodatku zupełnie za darmo!
Mrożenie jarzębiny
Obrane owoce trzeba dokładnie wypłukać zimną wodą, a następnie osączyć na sicie. Warto je na chwilę zostawić w celu osuszenia, a potem przesypać do woreczków i zamrozić. Jarzębina powinna przebywać w zamrażarce przez przynajmniej 24-72 godziny. I choć tak ogólnie nie jestem miłośniczką mrożenia różnych produktów, to akurat jarzębina dużo zyskuje w procesie mrożenia. Przede wszystkim ten legendarny, szkodliwy kwas parasorbowy ulega unieszkodliwieniu, a poza tym jarzębina traci goryczkę. No, może nie całkiem traci, ale znacznie zmniejsza się jej obecność w gotowym wyrobie. Dzięki mrożeniu konfitura, sok, syrop, dżem czy galaretka z jarzębiny nie są aż tak bardzo gorzkie, jak mogłyby być bez mrożenia.
Choć oczywiście goryczka w gotowym produkcie wciąż jest obecna. I to jest bardzo dobre, bo potrzebujemy odrobiny goryczy w codziennym jedzeniu. Sałata, brukselka, jarmuż, cykoria, herbata, szałwia, rozmaryn i inne gorzkie zioła - to są przykładowe źródła goryczy w codziennym jedzeniu. To właśnie one sprawiają, że lepiej wydzielamy soki trawienne, a następnie lepiej trawimy. Więc nie warto nadmiernie zagłuszać i tłumić gorzkiego smaku w naszej diecie. Niech on się pojawia i niech działa na zdrowie!
Jarzębina - praktyczne porady dotyczące mrożenia
Wszystkie moje zbiory jarzębiny cierpliwie oddzieliłam od szypułek, odrzucając przy tym uszkodzone owoce. Następnie dokładnie umyłam je zimną wodą i osuszyłam na sitach. A potem przesypałam owoce do woreczków przeznaczonych do mrożenia, umieszczając 500 g jarzębiny w każdym z worków. Jeden, ostatni z woreczków, zawierał resztę owoców, czyli 650 g jarzębiny. I ten właśnie jako pierwszy będzie przetwarzany. A na razie wszystkie woreczki z owocami włożyłam do zamrażarki, bo muszę odczekać przynajmniej 24 godziny, aby móc zrobić coś więcej. Ale jarzębina może być znacznie dłużej przechowywana w zamrażarce. Różne dania i przetwory z niej możesz przygotowywać przez całą zimę. Więc naprawdę warto zamrozić jarzębinę, aby później móc korzystać z dobroci jej owoców.
Źródła:
*https://rozanski.li/989/jarzebina-sorbus-w-ziololecznictwie/
**https://www.rozanski.ch/fitoterapia2.htm
***https://ziolowawyspa.pl/jarzebina-kosmetycznie/
****https://natule.pl/jarzebina-leczniczo-kosmetycznie/
PS. O różnościach z owoców jarzębiny postaram się napisać wkrótce, a w międzyczasie możesz zajrzeć do innych owocowych wpisów na blogu:
https://www.hajduczeknaturalnie.pl/pigwa-w-miodzie/
https://www.hajduczeknaturalnie.pl/owoce-czeremchy-skarbnica-zdrowia/
https://www.hajduczeknaturalnie.pl/kiszone-gruszki-z-miodem/
https://www.hajduczeknaturalnie.pl/herbatka-ze-skorek-jablkowych/
https://www.hajduczeknaturalnie.pl/w-malinowym-chrusniaku-syrop-malinowy/














No i zmotywowałaś mnie! Pójdę jutro po jarzębinę, jest u nas (a jakże!) Na razie dłubię przy bukwi, ale niech czeka w zamrażarce. Ja nie przepadam (próbowałam już robić), ale brat ma problemy z nerkami, więc się poświęcę i zrobię mu coś zdrowego i przy okazji smacznego 🙂 No to czekam na twoje przepisy - pewnie, że są w necie inne, ale Twoje są sprawdzone i "niepodrasowywane" dla poklasku. Buzia!
Obfitych zbiorów!